رفتار حرکتی مطالعه عملکرد و وضعیت قامت انسان است که در نتیجه فرآیندهای درونی انسجام یافتهای که به تغییرات نسبتا ثابت در عملکرد منتهی می شود، ایجاد می گردد. بنابراین رفتار حرکتی شامل کلیه حرکات انسانی و وضعیت قامت همچنین در برگیرنده فرآیندهایی است که به تغییرات نسبتا ثابت در عملکرد منجر می شود. رفتار حرکتی را می توان به سه رشته فرعی تقسیم کرد:
الف. کنترل حرکتی
ب. یادگیری حرکتی
ج. رشد و تکامل حرکتی
              کنترل حرکتی::: راساس نظریه پردازش اطلاعات 3 مرحله در نظر گرفته می شود:

الف) شناسایی محرک

ب) گزینش پاسخ

ج) برنامه ریزی پاسخ

مراحل شناسایی محرک :

الف) تشخیص محرک Stimulus detection

تشخیص محرک با استفاده از حافظه صورت می گیرد. مانند دیدن چراغ قرمز و توقف کردن. برای تشخیص دیدن محرک و یا دریافت آن از سایر حواس وابسته به تداعی اش در حافظه است.

میزان وضوح و شدت محرک بر مرحله شناسایی محرک تأثیر گذاشته و RT را تغییر می دهد.

ب- بازشناسایی الگو pattern recognition

ویژگی های موقعیتی و حرکتی محرک از میان محرک های نامربوط شناسایی شود. مثلاً نوع حرکت و چرخش توپ بیسبال پرتاب شده به سوی بازیکن. بازیکنان ماهر در اثر تمرین این الگوها را سریع تر و دقیق تر در حین بازی شناسایی می کنند خصوصاً در ورزش هایی مثل فوتبال، بسکتبال که نیاز به شناسایی الگوی حمله و دفاع است.

 

استثنائات قانون هیک

قانون هیک برپایه از بین رفتن عدم قطعیت اطلاعات محرک- پاسخ بنا شده است که بر مرحله انتخاب (گزینش) پاسخ تأثیر می گذارد بنابراین عواملی که سبب کاهش عدم قطعیت اطلاعات نشوند جزء استثنائات این قانون می باشند. از جمله:

الف) ارتباط طبیعی و ژنتیک بین محرک و پاسخ. برای مثال اگر 8 کلید (گزینه) داشته باشیم که با لرزش باید فشرده شوند به خاطر ارتباط مستقیم و طبیعی بین محرک (لرزش) و پاسخ (کلید مناسب) RT با زمانی که 2 کلید داشته باشیم تفاوتی چندانی نمی کند.

ب) پرآموزی (over learning) : آموزش زیاد رابطه بین محرک-پاسخ را قوی کرده و زبان RT انتخابی را کاهش می دهد.

 

سازگاری محرک- پاسخ Stimulus- respond compatibility

به ارتباطی که بین محرک و پاسخ به علل گوناگون بوجود می آید و حاکم میشود «سازگاری محرک ـ پاسخ» گفته میشود.  این رابطه روی زمان RT انتخابی تأثیر گذار است.

هر قدر سازگاری محرک ـ پاسخ بیشتر باشد زمان RT انتخابی سریعتر و همراه خطای کمتری است.

دلایل ذیل را می توان در ایجاد سازگاری محرک- پاسخ نمونه مؤثر دانست:

الف- الگوهای قالبی جمعی population stereotypes

شرایط زندگی جمعی و گروهی بعضی از روابط محرک- پاسخ را تحمیل می کند مانند روشن شدن چراغ با فشار دادن کلید به سمت پایین. که با تمرین و تجربه به صورت یک رابطه طبیعی در می آید.

ب- ارتباطات فضایی و آناتومیکی

تحقیقات نشان می دهد وقتی ارتباط طبیعی فضایی و آناتومیکی بین محرک- پاسخ وجود داشته باشد زمان واکنش انتخابی (RT) کوتاه تر است.

ج- اثر سیمون

سیمون در آزمایشی متوجه شد وقتی کلمه راست یا چپ در گوش آزمودنی ها گفته می شود فارغ از اینکه در کدام گوش گفته شود با سرعت یکسان نمی توانند کلیدهای راست یا چپ را با دست راست و چپ فشار دهند. در واقع عامل نامربوط شکل فضایی محرک نیز بر زمان واکنش ارتباطی تأثیر گذار بود. به طوریکه وقتی جهت فضایی محرک با پاسخ سازگار بود کوتاهترین زمان عکس العمل انتخابی ثبت می شد از این تحقیقات می توان نتیجه گرفت مرحله انتخاب پاسخ به سازگاری محرک پاسخ حساس می باشد.

د- سازگاری در اعمال پیچیده

در حرکات پیچیده سازگاری بین محرک و قصد و هدف عمل شکل می گیرد. برای مثال سازگاری بین حرکت قرار دادن لیوان وارونه به وضعیت عادی براساس وضعیت وارونه (محرک) و وضعیت دست (پاسخ) صورت نمی گیرد بلکه براساس هدف و قصد عمل که قرار دادن لیوان در وضعیت صحیح است شکل می گیرد.

 

مرحله برنامه ریزی پاسخ

در این مرحله پاسخ انتخاب شده از مرحله قبل برای ارسال به عضلات و دستگاه حرکتی از طریق مغز و نخاع آماده می شود. آزمایشات هنری و راجرز (1960) که روی این مرحله متمرکز شده بود نشان داد با افزایش تعداد اجزای پاسخ، زمان واکنش ساده افزایش می یابد. برای مثال اگر محرک ثابت باشد و آزمودنی قرار باشد در 3 تکلیف مختلف انگشت را از روی کلید بردارد، انگشت را از روی کلید برداشته و با پشت دست به توپی در جلو ضربه بزند و انگشت را برداشته و به توپ واقع در جلو ضربه زده دوباره انگشت را روی کلید گذاشته و به توپ دیگری ضربه بزند. در حالت اخیر زمان واکنش ساده (ساده RT) وی طولانی تر خواهد بود.

با توجه به اینکه محرک ثابت و مشخص است و نوع پاسخ نیز تعیین شده اجزای متفاوت پاسخ بر مرحله برنامه ریزی پاسخ تأثیر می گذارند.

تأثیر تعداد اجزای حرکت و دقت حرکت بر زمان واکنش

آزمایشات هنری و راجرز نشان داد که افزایش تعداد اجزای حرکت و به طبع آن زمان حرکت باعث افزایش RT ساده می شود. آزمایشات پاول فیتر نیز نشان داد با افزایش پیچیدگی حرکت زمان RT ساده افزایش می یابد. وی پیچیدگی را با تغییر نیاز تکلیف به دقت از طریق تکلیف هدف گیری و با تغییر اندازه و فاصله هدف اعمال می کرد.

 

پیش بینی کردن Anticpation

در حرکات سریع که زمان کافی برای پردازش هوشیارانه اطلاعات وجود ندارد پیش بینی کردن یکی از راهکارهای مؤثر است. پیش بینی صحیح منجر به برتری بر حریف می شود و پیش بینی غلط سبب می شود زمان زیادی برای تصحیح و شروع حرکت بعدی صرف شود. با پیش بینی می توان زمان واکنش را تا صفر تقلیل داد.

انواع پیش بینی:        1- فضایی                    2- زمانی

برای مقابله با پیش بینی حریف باید تا جایی که امکان دارد حرکات را تصادفی و غیرمنتظره چه به لحاظ فضایی و چه زمانی انجام داد. همچنین می توان از حربه گول زدن استفاده کرد و به حریف فرصت پیش بینی را داد اما عمل دیگر را شروع کردF



ore period

هرگاه قبل از ارائه محرک علامت هشداری ارسال شود فاصله زمانی بین این علامت تا شروع محرک را پیش دوره می گویند. اگر پیش دوره ثابت (منظم) و کوتاه باشد در تکالیف ساده مانند RT ساده فرد می تواند با استفاده از پیش بینی، پاسخ سریع و همزمان با ارائه محرک را نشان دهد. به این پاسخ، early responding (پاسخ اولیه) می گویند.

پیش دوره های طولانی (12 ثانیه به بالا) ولی منظم مانند پیش دوره های کوتاه ولی نامنظم می باشد.                                                                                                                            یادگیری حرکتی:::      

یادگیری بطور کلی به عنوان «تغییرات نسبتا پایدار در رفتار فرد» تعریف می شود. یادگیری فرآیندی پیچیده است که در سیستم عصبی رخ می دهد و مستقیما قابل مشاده نیست. برای استنباط یادگیری، متخصصان به رفتار قابل مشاهده فرد توجه می نمایند. یادگیری می تواند انواع مختلف داشته باشد. مانند یادگیری مهارت های ذهنی نظیر ریاضی. در اینجا هدف ما بررسی یادگیری مهارت های حرکتی است. یادگیری مهارت هایی نظیر شنا کردن، دوچرخه سواری، نوشتن و ...

یادگیری حرکتی به صورت های مختلف تعریف می شود. یکی از این تعاریف اینست: «تغییرات نسبتا پایدار در رفتار حرکتی که در نتیجه تمرین و تکرار بوجود آمده باشد.» بر این اساس یادگیری حرکتی دارای مؤلفه ها و ویژگی های زیر است:

1.  یادگیری حرکتی همراه با کسب توانایی ها و مهارت های حرکتی است. یادگیری حرکتی مجموعه ای از فرآیندها است که وقتی با هم جمع می شوند به حالت ها یا تغییرات خاصی منجر می شود. به همین ترتیب، تمرین و یادگیری مجموعه ای از فرآیندهای مشابه هستند که وقتی در کنار هم رخ می دهند به کسب قابلیت حرکتی منتهی می شود.

2.  یادگیری نتیجه مستقیم تکرار و تمرین است. یادگیری منجر به کسب توانایی لازم برای حرکت (عادت) می شود. همانند تمام فرآیندها، یادگیری منجر به حالت یا محصول می شود.  در کنترل حرکتی این حالت افزایش پاسخ ماهرانه در موقعیتی ویژه است.

3.  یادگیری فرآیندی درونی است که بطور مستقیم قابل مشاهده نیست، بلکه از روی رفتار بیرونی و قابل مشاهده فرد فقط قابل استنباط است. فرآیندهایی که تغییرات در توانایی را در بر می گیرند و ماهیت این توانایی، پدیده پیچیده ای در سیستم عصبی مرکزی است مانند راه هایی که در آن خبرهای حسی سازماندهی می شوند، یا در طرح یابی اعمال مربوط به عضلات تغییر ایجاد می شود. به همین علت یادگیری به ندرت قابل مشاهده است و وجود آن را باید از طریق تغییر در رفتار حرکتی استنباط کرد. این ویژگی یادگیری منجر به دشوار شدن مطالعه آن می شود. زیرا آزمایش ها باید طوری طرح ریزی شوند که تغییرات مشاهده شده در رفتار به شکلی منطقی به این نتیجه که تغییری در برخی از حالت های درونی صورت گرفته است، منجر شود.

4.  یادگیری منجر به تغییرات نسبتا پایدار در رفتار می شود. بنابراین رفتارهای ناشی از تغییرات در خلق و خو و حالت های درونی (نظیر خستگی) و یا تحت تأثیر مصرف مواد دارویی و دوپینگ نمی تواند جزء یادگیری محسوب شوند، زیرا بعد از رفع اثرات موقتی این عوامل رفتار دستخوش تغییر می شود. به زبان دیگر وقتی فرد چیزی را یاد می گیرد دیگر همان فرد سابق نیست زیرا یادگیری سبب تغییرات نسبتا دائمی در فرد می شود.   رشد و تکامل حرکتی::        رشد و تکامل حرکتی

رشد و تکامل حرکتی از زیرشاخه های علم رفتار حرکتی است. در این گرایش محققان به مطالعه روند رشد و تکامل رفتار حرکتی و دیگر خصیصه های رشدی بشر در طول زندگی می پردازند. تعاریف ذیل از سوی محققان مختلف در این زمینه ارائه شده است:

تعریف رشد حرکتی از دیدگاه کمیته مدیریت های علمی (1974):
«مطالعه تغییراتی که در رفتار حرکتی افراد در نتیجه تعامل ارگانیسم در حال رشد با محیط اتفاق می افتد.»

تعریف رشد حرکتی از دیدگاه کلارک و ویتال (1989):
«مطالعه تغییرات در رفتار حرکتی در طول عمر»

تعریف هی وود از رشد حرکتی (1993):
«مطالعه فرآیندهای متوالی در طی رشد که در آن مهارت ها از ساده به مشکل و از سازمان نیافته به سازمان یافته و از مهارت نیافته به ماهرانه در طول عمر تغییر می یابند.»

تعریف دیگر از رشد حرکتی از دیدگاه کلارک و ویتال:
«مطالعه تغییرات در رفتار حرکتی در طول عمر و فرایندهایی که زیرساز این تغییرات هستند.»

تعریف ایساکس و پاینه از رشد حرکتی:
«مطالعه تغییرات در طول عمر، فرآیندهایی که زیرساز این تغییرات هستند و عواملی که روی آنها اثر می گذارند.»

تعریف اخیر از رشد حرکتی ترکیبی از تعاریف قبلی است که نقاط قوت آنها لحاظ شده است. امروزه به رشد حرکتی انسان بشکل فرآیندی نگریسته می شود میشود که در طول عمر روی داده و هم روندی تکاملی و صعودی دارد (از تولد تا بلوغ جسمانی) و هم روندی نزولی و تخریبی (از بزرگسالی تا مرگ).

فواید مطالعه رشد حرکتی انسان:
شاید این سئوال مطرح شود که فایده مطالعه رشد حرکتی انسان چیست؟ برای پاسخ به این سئوال از چند جنبه می توان مطلب را نگریست:

  1. مطالعه موضوعات مرتبط با انسان به دانش ما می افزاید و شناخت جامع تری از انسان را بدست می دهد.
  2. مطالعه رشد حرکتی انسان، هنجارها و الگوهای رشدی بشر را مشخص می کند. با توجه به الگوهای بهنجار رشدی می توان افرادی که دارای ناهنجاری هستند (خصوصا کودکان) را شناسایی کرده و برای اصلاح اقدام کرد. همچنین با دانستن روندها و الگوهای رشدی، رشد حرکتی قابل پیش بینی بوده و می توان اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از نابهنجاری های رشدی را آغاز کرد.
  3. دانستن الگوهای رشدی به مربیان کمک می کند در آموزش های خود نیازها و ملزومات رشدی را در نظر داشته و روش آموزشی را انتخاب نمایند که نیازهای رشدی انسان در هر مرحله زندگی را به بهترین وجه برآورده نماید.
  4. برخی از محققان معتقدند که مشکلات یادگیری کودکان را با انجام فعالیت های بدنی به خوبی طراحی شده می توان برطرف کرد.

 

+ نوشته شده توسط رضا شعیبی در یکشنبه یازدهم تیر 1391 و ساعت 12:8 بعد از ظهر |